Het kabinet wil een nieuwe fase ingaan wat betreft de aanpak van het volle elektriciteitsnet. Er komt een verschuiving naar het sneller opschalen en breed toepassen van maatregelen die tot nu toe al succesvol zijn gebleken. Dat is nodig, omdat de netcongestie ondanks alle inspanningen verder toeneemt. In delen van Nederland, zoals Noord-Brabant, is de situatie inmiddels zo ernstig dat een gezamenlijke crisiscampagne met overheden, netbeheerders en bedrijven noodzakelijk is.
Een belangrijke conclusie uit de Kamerbrief is dat Nederland niet meer terugkeert naar een situatie waarin overal onbeperkt transportcapaciteit beschikbaar is. Het elektriciteitssysteem moet daarom slimmer worden benut. Het kabinet heeft samen met onder meer Netbeheer Nederland, de ACM, VNO-NCW, MKB-Nederland en de NVDE een gezamenlijke visie opgesteld waarin flexibiliteit centraal staat. Dat betekent dat elektriciteitsgebruik zal worden afgestemd op de beschikbare ruimte op het net, bijvoorbeeld met batterijen, slimme laadpalen, warmtepompen en vraagsturing. Ook accepteert het kabinet dat hiervoor soms andere afwegingen nodig zijn tussen betrouwbaarheid, betaalbaarheid en beschikbaarheid van elektriciteit.
Om die nieuwe aanpak uit te voeren wordt ook het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) vernieuwd. Regionale en landelijke partijen gaan intensiever samenwerken, zodat er sneller oplossingen voor knelpunten worden bedacht en deze landelijk kunnen worden toegepast. Daarbij krijgen de regionale Energyboards een belangrijkere rol.
De nieuwe werkwijze levert al resultaten op. In Zeeland is namelijk door nieuwe congestieonderzoeken en slimmer gebruik van het netwerk voldoende capaciteit vrijgemaakt om minimaal 173 grootverbruikers van de wachtlijst te helpen. In Oostzaan werd 180 MW extra capaciteit gevonden, waardoor 271 wachtende partijen alsnog kunnen worden aangesloten. Daarnaast sluiten netbeheerders steeds vaker flexcontracten af. Liander heeft hiervoor een aanbesteding gestart voor maximaal 750 MW flexibel vermogen en in Zuid-Holland en Noord-Brabant zijn al contracten gesloten met grote batterijen die bijdragen aan het verminderen van netcongestie.
Uit onderzoek blijkt bovendien dat bedrijven bereid zijn flexibiliteit aan te bieden, maar behoefte hebben aan duidelijkere contracten, betere financiële prikkels en meer transparantie van netbeheerders. Daarom heeft de ACM bindende afspraken gemaakt met netbeheerders over onder meer flexibele transportcontracten, congestiemanagement en beter inzicht in de belasting van het elektriciteitsnet. Over de voortgang wordt ieder kwartaal gerapporteerd.
Voor gemeenten komen er een aantal belangrijke wijzigingen. Het kabinet wil de uitbreiding van het midden- en laagspanningsnet versnellen door betere samenwerking tussen Rijk, provincies, gemeenten en netbeheerders. Daarbij worden landelijke afspraken gemaakt over vergunningprocedures, grondverwerving, ruimtelijke inpassing en het vroeg reserveren van ruimte voor elektriciteitsinfrastructuur in omgevingsplannen. Ook wordt extra uitvoeringscapaciteit ingezet via de Expertpool Energie-infrastructuur.
Daarnaast verandert de manier waarop gemeenten netcapaciteit kunnen aanvragen. Vanaf 1 oktober 2026 mogen gemeenten al tot tien jaar vóór oplevering capaciteit reserveren voor woningbouwprojecten en onderwijsinstellingen. Hierdoor hoeft niet langer te worden gewacht totdat een projectontwikkelaar is geselecteerd. Om te voorkomen dat gemeenten elkaar verdringen op de wachtlijst, worden aanvragen in de eerste weken gecoördineerd ingediend.
Het wetgevingsprogramma Stroomlijnen energieprojecten: hiermee werkt het kabinet aan een reeks wetswijzigingen die de aanleg van energie-infrastructuur moeten versnellen. De eerste tranche bevat onder meer een wettelijke basis om leges te heffen voor projectprocedures. Daarna volgen aanvullende maatregelen om vergunningprocedures te verkorten, besluitvorming te vereenvoudigen en waar nodig meer rijksregie mogelijk te maken bij cruciale energieprojecten. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat nieuwe hoog-, midden- en laagspanningsverbindingen sneller kunnen worden gerealiseerd.
Grote batterijen gaan vaker worden ingezet via flexcontracten om ruimte op het net vrij te maken. Ook thuisbatterijen krijgen volgens het kabinet een belangrijkere functie. Huishoudens kunnen in verschillende regio's straks een financiële vergoeding ontvangen wanneer slimme aansturing van thuisbatterijen, laadpalen en hybride warmtepompen helpt om piekbelasting op het net te verminderen. De verdere uitwerking hiervan volgt in de aangekondigde Beleidsagenda Integrale Opslag, waarin ook de randvoorwaarden voor netondersteunende thuisbatterijen worden uitgewerkt.
Vanaf 1 juli 2026 bepaalt het nieuwe prioriteringskader van de ACM niet hoeveel capaciteit beschikbaar is, maar welke maatschappelijke functies als eerste toegang krijgen tot schaarse netcapaciteit. Projecten die netcongestie verminderen krijgen de hoogste prioriteit, gevolgd door vitale functies zoals Defensie. Dit heeft directe gevolgen voor de volgorde waarin nieuwe aansluitingen worden gerealiseerd.
Deze Kamerbrief is vooral relevant voor beleidsmedewerkers en projectleiders bij gemeenten en provincies, netbeheerders, ontwikkelaars van woningbouw- en energieprojecten, energieadviseurs, bedrijven met een groot elektriciteitsverbruik en juridische professionals die zich bezighouden met netcongestie, energieopslag, vergunningverlening en de uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur.
