Menu

Filter op
content
PONT Klimaat

0

Een materiaalkeuze is ook een klimaatkeuze

Hoe verharding, gevels en daken invloed hebben op hitte en comfort. Bij hittestress denken we al snel aan oplossingen in groen, water en schaduw. Terecht, want die spelen een belangrijke rol bij verkoeling. Maar er is nog een ontwerpkeuze die veel invloed heeft op de temperatuur in een gebied: de materialen die we gebruiken. Bestrating, gevels en daken nemen zonnestraling op, houden warmte vast en geven die later weer af. Materiaalkeuzes bepalen daarmee niet alleen de esthetische uitstraling van een gebied, maar ook hoe warm het wordt en hoe comfortabel mensen er tijdens warme perioden kunnen verblijven.

Marieke Wijland & Lisa van der Lienden 13 October 2026

Materiaalkeuze en hittestress 

Bij de keuze voor materialen kijken we van oudsher naar uitstraling, beheer, duurzaamheid en kosten. Bij een klimaatbestendig ontwerp komt daar een vraag bij: hoe gedraagt een materiaal zich tijdens hitte en langdurige zoninstraling?
Elke vierkante meter bestrating, gevel of dak maakt deel uit van de warmtebalans van een gebied. Zonnestraling kan worden opgenomen, gereflecteerd of opgeslagen. Materialen zijn daardoor geen neutrale afwerking van het ontwerp, maar onderdeel van het lokale microklimaat. Vier aandachtspunten spelen daarbij een rol: 

1.    Donkere materialen houden warmte langer vast

Veel traditionele bouw- en verhardingsmaterialen zijn relatief donker. Denk aan asfalt, donkere bestrating of donkere gevel- en dakmaterialen. Zij nemen relatief veel zonnestraling op en kunnen daardoor op warme dagen sterk opwarmen.
Die warmte verdwijnt niet zodra de zon ondergaat. Materialen geven de opgeslagen warmte later weer af aan hun omgeving. Daardoor kan een wijk ook 's avonds en 's nachts langer warm blijven.
Dat betekent overigens niet dat iedere donkere steen of gevel uit het ontwerp moet verdwijnen. Ook schaduw, ligging, materiaalsoort en de omgeving bepalen het uiteindelijke effect. Het gaat er vooral om dat de invloed van materiaal bewust wordt meegewogen.

2.    Koelere verharding voor een comfortabelere openbare ruimte

Een groot deel van straten, pleinen, parkeerplaatsen en trottoirs bestaat uit verharding. Juist daar kan materiaalkeuze verschil maken. Waterpasserende verharding kan bijdragen aan een klimaatbestendige inrichting. Regenwater krijgt daarmee ruimte om in de bodem te infiltreren en blijft beschikbaar voor bomen en andere vegetatie. Dat ondersteunt vervolgens weer de verdamping en verkoeling. Ook het gebruik van materialen in een lichte kleurstelling kan helpen; deze reflecteren doorgaans meer zonlicht en nemen daardoor minder warmte op dan donkere verhardingen (zie voor meer daarover het artikel ‘Zo ontwerp je groen dat verkoelt’).

In de woonwijk Slagharen-Noord komt een aantal van deze keuzes samen. Daar wordt gebruik gemaakt van lichte verharding in combinatie met grasbetonstenen. De materialisering past bij de landschappelijke uitstraling, beperkt het aandeel gesloten verharding en biedt ruimte voor infiltratie. 

3.    Klimaatadaptatie stopt niet bij de openbare ruimte

Ook gebouwen beïnvloeden de warmtebalans van een gebied. Groene daken kunnen water vasthouden en door verdamping bijdragen aan verkoeling. Wanneer een groen dak niet mogelijk of wenselijk is, kunnen lichtere of reflecterende dakmaterialen een alternatief zijn. Ook bij gevels spelen kleur, textuur en ligging een rol in de hoeveelheid warmte die wordt opgenomen en later weer wordt afgegeven. 

Daarmee is materiaalkeuze niet alleen een aandachtspunt voor het ontwerp van straten en pleinen. Juist bij beeldkwaliteitsplannen, architectuur en de inrichting van particuliere kavels kunnen keuzes worden gemaakt die bijdragen aan een prettiger microklimaat.

4.    Ander materiaal is niet automatisch comfortabeler

Toch is de oplossing niet simpelweg: kies alles zo licht en reflecterend mogelijk.
Een sterk reflecterend oppervlak neemt minder warmte op, maar kaatst tegelijkertijd meer zonnestraling terug. Voor iemand die over een plein of trottoir loopt, kan dat juist onprettig zijn. Een lagere oppervlaktetemperatuur betekent dus niet automatisch een lagere gevoelstemperatuur

Ook hier draait klimaatadaptief ontwerpen daarom om samenhang. Materiaalkeuzes werken het beste in combinatie met schaduw, groen, water en een slimme ruimtelijke inrichting.

Materiaalkeuzes als onderdeel van klimaatadaptief ontwerp

De invloed van materialen op het microklimaat wordt vaak onderschat. Materialen worden vaak relatief laat in het ontwerpproces gekozen (zie hierover het artikel ‘Hittestress beperken begint op de tekentafel’). Een klimaatadaptieve materiaalkeuze vraagt om een bredere blik dan alleen beeldkwaliteit, duurzaamheid of beheer. Materialen zijn geen afwerkingslaag, maar een actief onderdeel van het klimaatsysteem van een gebied. 
 
Vanuit klimaatadaptatie is er juist reden om eerder over materiaalkeuze na te denken. Hoeveel warmte willen we op een plek opnemen? Waar is schaduw? Waar kan water infiltreren? En welke materialen passen daar vervolgens bij? Zo wordt materiaalkeuze meer dan de afwerking van een ontwerp. Een materiaalkeuze is ook een keuze voor een gezond leefklimaat. 

Vier keer anders kijken naar hittestress

Een koele leefomgeving vraagt om slimme keuzes in ontwerp én inrichting. In dit vierluik bekijken we hittestress vanuit vier invalshoeken: stedenbouw, groen, materialen en de 3-30-300-regel. Bekijk de andere artikelen in de serie:

Artikel delen

Reacties

Laat een reactie achter

U moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.