Onderzoek voor KGG bevestigt: snel opzetten van een centrale capaciteitsmarkt is noodzakelijk

Leveringszekerheid elektriciteit in Nederland vanaf 2028 niet meer zeker

De leveringszekerheid van elektriciteit is niet meer vanzelfsprekend. De jaarlijkse Monitors Leveringszekerheid van TenneT van 2024 en 2025 voorzien risico’s vanaf 2030. Onderzoek van Compass Lexecon (2025) in opdracht van Energie-Nederland komt tot dezelfde conclusie. De recente Europese monitor leveringszekerheid (ERAA2025) zelfs al vanaf 2028.

Investeringen in regelbaar vermogen blijven uit

De groei van elektriciteitsopwekking uit zon en wind is een succes. Gevolg is wel dat het aantal draaiuren van regelbare elektriciteitscentrales, zoals gascentrales en WKK’s, substantieel daalt. Verder stijgt de elektriciteitsvraag de komende jaren naar verwachting, maar onzeker is hoeveel. Ook is de ontwikkeling van kosten zeer onzeker. Zo zijn de kosten voor het gebruik van het gasnetwerk voor afnemers recent met meer dan 50% gestegen, neemt de energiebelasting op aardgas naar 2030 sterk toe en is er grote onzekerheid over de mogelijke invoering van een invoedingstarief.

Door deze factoren is het erg onzeker of investeringen in regelbaar vermogen, zelfs voor groot onderhoud, nog wel terugverdiend kunnen worden. Investeringsbeslissingen blijven dus uit. Dat is een belangrijke oorzaak voor de verslechterende leveringszekerheid.

Een capaciteitsmarkt levert netto welvaartswinst op

Het onderzoek van Compass Lexecon (2025) voor Energie-Nederland heeft ook de maatschappelijke effecten van een centrale capaciteitsmarkt berekend. Het blijkt dat die netto welvaartswinst oplevert, door de hogere leveringszekerheid en het dempende effect op extreme prijspieken. Bovendien stimuleert zo’n capaciteitsmarkt wel het op gang komen van de benodigde investeringen in regelbaar vermogen. Een strategische reserve die ook beschouwd is in het KGG-onderzoek, doet dat niet.

Start nu met het ontwerpen van een technologieneutrale, centrale capaciteitsmarkt

Het nu gepubliceerde onderzoek over capaciteitsmechanismen voor KGG trekt heldere conclusies. Als er een structureel probleem is met de leveringszekerheid, is een centrale capaciteitsmarkt het geschikte instrument om nieuwe investeringen in regelbaar vermogen en ook in opslag en vraagrespons te stimuleren. Een strategische reserve moet hooguit een overbrugging zijn, bijvoorbeeld als de invoering van een capaciteitsmarkt erg veel tijd vergt. Omdat de genoemde factoren die investeringen in regelbaar vermogen belemmeren, structureel van aard zijn, is een centrale capaciteitsmarkt nodig. De Europese tendens richting capaciteitsmarkten en weg van strategische reserves is hierin ook een helder signaal.

Het inrichten van een dergelijk mechanisme vergt wel de nodige tijd. Start daarom nu met het ontwerp. Gezien de urgentie van het probleem is een pragmatische aanpak, waarbij Nederland gebruik maakt van lessen uit omringende landen, verstandig. Verder is het vanwege de terechte zorgen van de industrie over de kosten van de elektriciteitsvoorziening belangrijk dat hier in de ontwerpfase voldoende aandacht voor is, om verdere stijging van de elektriciteitskosten door een capaciteitsmarkt te voorkomen.

Verduurzaming, borging leveringszekerheid en aanpak netcongestie moeten hand in hand gaan

Natuurlijk moeten we ervoor zorgen dat de verduurzaming van het elektriciteitssysteem en de borging van de leveringszekerheid hand in hand gaan. Breng in kaart wat nodig is om de verduurzaming van het elektriciteitssysteem – denk aan de verder groei van hernieuwbare opwek, opslag en elektrificatie – en het aanpakken van netcongestie doorgang te laten vinden, bij de invoering van een centrale capaciteitsmarkt. Vul die invoering aan met andere maatregelen. Zo ontstaat een coherente aanpak voor leveringszekerheid, CO2-reductie en netcongestie. Het is belangrijk dat er zich een divers palet aan flexibiliteitsoplossingen kan ontwikkelen de komende jaren. En vanzelfsprekend is er ook beleid nodig voor zaken die niet in een capaciteitsmarkt zelf zitten, zoals de beschikbaarheid van duurzame gassen en de infrastructuur daarvoor.

Aan de slag!

Deltalinqs, Energy Storage NL, Glastuinbouw Nederland, de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie en Energie-Nederland staan klaar om met KGG, TenneT en de ACM de snelle invoering van een centrale capaciteitsmarkt mogelijk te maken.