Bouwen binnen de grenzen van het stroomnet

De toenemende netcongestie op het Nederlandse stroomnet zorgt voor grote uitdagingen in de gebouwde omgeving en stedelijke verduurzaming. Op 22 april 2026 werd dit onderwerp breed uitgemeten in het landelijke nieuws: de provincie Utrecht ging op congestieslot. Wie zich met dit thema bezighoudt is ongetwijfeld bekend met de landelijke congestiekaart die periodiek door Liander wordt geactualiseerd. De grijze en gele gebieden worden steeds vaker ingekleurd met oranje en zelfs rode arceringen. Utrecht was de eerste provincie die op slot ging, en daar zal het waarschijnlijk niet bij blijven.

Netcongestie: vraag groter dan capaciteit van het elektriciteitsnet

De afgelopen jaren zijn de vraag, het profiel en het aanbod van energie sneller gegroeid dan de faciliterende infrastructuur van het elektriciteitsnet kan dragen. Het probleem: een vol netwerk. Netcongestie is een beperking op transportcapaciteit van elektriciteit op het stroomnet. Het probleem speelt op het laag-, midden- en hoogspanningsnet en heeft daarmee een impact op vrijwel alle delen van het land. Zowel energievraag als -teruglevering worden beperkt door de congestieproblematiek, en is het probleem vooral ook periodiek.

Oplossingen voor netcongestie op het stroomnet

Het antwoord op netcongestie is veelzijdig en er is niet één silver bullet, maar juist een combinatie van verschillende maatregelen, groot en klein, maakt dat er doorgebouwd kan worden zonder de netverzwaring af te hoeven wachten. De oplossing is altijd contextueel, maar is een combinatie van samenhangende maatregelen op het vlak van energievraag, -opwekking, -opslag en -sturing. Daarnaast zijn veel maatregelen geen nieuwe technieken, maar is de wijze waarop deze technieken worden ingezet, gecombineerd en worden beoordeeld veranderd. Niet langer moet er worden gedacht in termen van kWh per jaar, maar moet dit worden aangevuld met analyses in Watt per kwartier – en dat is soms erg uitdagend.

Energieconcepten binnen congestiekaders van het elektriciteitsnet

Al op het programmatische niveau wordt een voorzet gegeven voor de hoogte van de toekomstige energievraag van de wijk: denk hierbij aan aantallen en afmetingen van de gebouwen, maar ook mate van clustering en stapeling, oriëntatie, groenvoorziening, functiemenging. Zelfs de samenstelling van bewonerstypen speelt een rol in de belasting van het elektriciteitsnet.

Op gebouwniveau moet eerst worden nagedacht over passieve bouwkundige ontwerpkeuzes voordat actieve systemen de energiebalans sluitend maken. Overstekken, bouwmassa, de verhouding tussen open- en gesloten geveldelen en zonering zijn hier bekende voorbeelden. Aanvullend moeten ook de technische maatregelen niet worden vergeten: triple glas, warmteterugwinning, kierdichting en goede isolatie dragen bij aan minder druk op het stroomnet.

Op installatieniveau zijn er ook quick-wins te behalen. Vaak hebben deze te maken met systeeminstellingen, zoals het begrenzen van de PV panelen vanaf een bepaald opwekvermogen, het uitschakelen van de comfortstand van warmtepompen of het timen van een legionellarun tijdens dalmomenten op het elektriciteitsnet.

Slimme ontwerpkeuzes

Voor alle ingrepen geldt dat ontwerpkeuzes op een hoger niveau de maatregelen op een lager niveau zullen versterken. Met name bij nieuwbouw adviseren wij om het ontwerp met regelmaat te toetsen op het effect op netcongestie. Alle passieve punten afvinken betekent natuurlijk niet dat het gebouw ontkoppeld zou kunnen worden van het energienet. Het betekent wel dat actieve klimaatsystemen, batterijen of PV-systemen kleiner kunnen worden gedimensioneerd, eenvoudiger worden bij installatie en gebruik, goedkoper zijn en tot een lagere milieu impact leiden.