Nederland kwetsbaar bij maandenlange onderbreking van gasaanvoer, strategische noodvoorraad nodig

GTS adviseert de minister van Klimaat en Groene Groei als onafhankelijk adviseur over de leveringszekerheid van gas. Volgens GTS is Nederland goed voorbereid op reguliere leveringszekerheidssituaties, ook in geval van koude winters en bij kortstondige uitval van infrastructuur. Maar Europa, waaronder Nederland, is onvoldoende voorbereid op een langdurige en omvangrijke onderbreking van het gasaanbod.

Om een langdurige onderbreking te kunnen overbruggen zijn het operationeel houden van de bestaande gasopslagen en het opbouwen van een strategische noodvoorraad cruciale maatregelen. Als onderdeel van die strategische noodvoorraad adviseert GTS zo snel mogelijk te onderzoeken welk deel van zogenoemd ‘kussengas’ kan worden ingezet, waarbij het doel is dat er bij aanvang van de volgende winter van 2026-2027 een strategische noodvoorraad van voldoende omvang is gerealiseerd. Zonder deze voorzorgsmaatregelen is Nederland onvoldoende weerbaar tegen langdurige geopolitieke verstoringen, sabotage of internationale leveringsproblemen.

Veranderd geopolitiek klimaat

De Nederlandse gasvoorziening is net als de rest van Europa de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar Nederland voorheen netto-exporteur was, zijn we vandaag de dag voor het gasverbruik voor ongeveer 67% afhankelijk van import. Het buitenlandse gas komt naast Noorwegen in toenemende mate als vloeibaar aardgas uit onder meer de Verenigde Staten.

Tegelijkertijd blijft aardgas de komende decennia cruciaal voor de energievoorziening als betaalbare energie voor industrie en huishoudens. Gas speelt bovendien ook voor elektriciteitscentrales een sleutelrol bij het opvangen van schommelingen in zon- en windproductie. Hierdoor neemt het strategische belang van leveringszekerheid eerder toe dan af.

De combinatie van hoge importafhankelijkheid, geopolitieke spanningen en een energiesysteem in transitie vergroot de kwetsbaarheid van Nederland. Volgens GTS kan een langdurige, maandenlange verstoring leiden tot extreme prijsstijgingen, grote economische schade en toenemende energiearmoede, vergelijkbaar met de impact van de Europese gascrisis na de Russische invasie in Oekraïne.

‘Het huidige geopolitieke klimaat vraagt om realisme en voorbereid zijn op het onverwachte op de langere termijn,’ zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van Gasunie. ‘GTS schetst nu een helder beeld waar voor leveringszekerheid de knelpunten liggen. Ook benoemt het rapport maatregelen die dringend nodig zijn om de weerbaarheid van het gassysteem op langere termijn te vergroten en daarmee de kans op economische schade en gedwongen afschakeling van de industrie te verkleinen. Met deze weerbaarheidsanalyse heeft de politiek concrete handvatten om keuzes te maken.’

Strategische gasvoorraad op eigen bodem als sleutel tot weerbaarheid

Nederland beschikt over vier grote ondergrondse gasopslagen in voormalige gasvelden, waarin een strategische gasvoorraad voor noodsituaties opgebouwd kan worden. Gezamenlijk bevatten deze gasopslagen circa 137 TWh aan werkgas en ongeveer 300 TWh aan kussengas. Van het werkgas is komend gasjaar circa 115 TWh aardgas nodig om aan de reguliere leveringszekerheidssituaties te voldoen. Het resterende volume, samen met een deel van het kussengas, kan volgens GTS worden ingezet als strategische noodvoorraad om een langdurige onderbreking van gastoevoer te kunnen overbruggen.

Kussengas is een grote hoeveelheid aardgas dat in een opslag aanwezig is om voldoende druk te behouden om het werkgas eruit te kunnen halen. In uitzonderlijke noodsituaties kan dit gas gedeeltelijk worden ingezet om tekorten te beperken. GTS adviseert om zo snel mogelijk de inzet van kussengas verder te onderzoeken. In Nederland gaat het om circa 300 TWh aardgas, op Europees niveau zelfs om zeker 800 TWh.

Hoewel dit technisch wel mogelijk zou zijn, houdt GTS vanwege de huidige politieke realiteit en bestaande wetgeving geen rekening met het openhouden van het Groningenveld als strategische noodvoorraad.

Hans Coenen: ‘De gasleveringszekerheid staat of valt met het opbouwen van een strategische noodvoorraad. Nederland beschikt via de bestaande gasopslagen over een uitzonderlijk potentieel om deze strategische noodvoorraad op te bouwen. Door opslagen extra te vullen én door in uiterste nood het kussengas in te zetten, kunnen langdurige tekorten gedempt worden en extreme prijspieken voorkomen.’

Europese aanpak

Een langdurige verstoring van de gasaanvoer is geen nationaal probleem maar een Europees risico. GTS benadrukt dat lidstaten samen risico’s moeten beoordelen en gezamenlijk moeten besluiten of en hoe een noodvoorraad wordt ingericht. De herziening van de Europese regels voor gasleveringszekerheid biedt volgens GTS een belangrijke kans om hierover duidelijke afspraken te maken. Daarbij moet expliciet worden vastgelegd dat een strategische noodvoorraad snel kan worden ingezet bij een (dreigende) langdurige verstoring van de gasaanvoer, zowel om huishoudens te beschermen als om de industrie draaiende te houden.

Lees hier het GTS-visiedocument (weerbaarheidsanalyse)