Actief deelnemen aan de energietransitie onder de Energiewet

Organisaties die zelf elektriciteit opwekken, lopen in de praktijk al snel tegen de vraag aan wat zij met een overschot kunnen doen op een manier die gunstig is voor hun bedrijfsvoering: terugleveren, delen binnen een portfolio of vermarkten via flexibiliteitsdiensten?

De Energiewet heeft als doel actieve deelname aan de energietransitie te stimuleren. Huishoudens en bedrijven wekken steeds vaker zelf hernieuwbare energie op en willen deze kunnen delen of verhandelen. De Energiewet introduceert daarom verschillende (administratieve) rollen die deelname aan de energietransitie moeten vergemakkelijken. Deze rollen en begrippen zijn grotendeels afkomstig uit Europese regelgeving. Hoe zien zij eruit? Hieronder nemen we je mee.

De actieve afnemer

De actieve afnemer is een eindafnemer – de laatste schakel in de energieketen – die zelfopgewekte of gedeelde elektriciteit verbruikt of opslaat, verkoopt of deelt of flexibiliteit aanbiedt aan de systeembeheerder (voorheen: netbeheerder). Om als actieve afnemer te kwalificeren mogen deze activiteiten niet de belangrijkste commerciële activiteit vormen. Een professioneel zonnepark is dus geen actieve afnemer. Voor de levering aan eindgebruikers met een kleine aansluiting heeft de actieve afnemer geen vergunning nodig. De rol van actieve afnemer maakt het mogelijk, in combinatie met het concept aggregeren, om zelf opgewekte elektriciteit te benutten of te verhandelen zonder als leverancier te kwalificeren.

Aggregeren

Op het elektriciteitsnet moeten vraag en aanbod altijd volledig op elkaar zijn afgestemd. Actieve afnemers kunnen daarom niet op eigen houtje elektriciteit terugleveren aan het openbare net. Om de balans op het elektriciteitsnet te waarborgen is er altijd de tussenkomst van een marktdeelnemer met balanceringsverantwoordelijkheid. Ter bescherming van eindafnemers moeten leveranciers aan diverse verplichtingen voldoen. Dit maakt het onaantrekkelijk voor een actieve afnemer om als leverancier te kwalificeren. Om de actieve afnemer daarin te faciliteren en hen buiten de leveranciersrol te houden, introduceert de Energiewet de administratieve rol van aggregeren. Een marktdeelnemer die aggregeert bundelt de flexibiliteit of ingevoede elektriciteit van verschillende actieve afnemers met het oog op wederverkoop. Hierdoor kunnen actieve afnemers flexibiliteit of overschotten vermarkten zonder zelf balanceringsverantwoordelijkheid te dragen. Er zijn drie verschillende vormen van aggregeren:

Teruglevering

Peer to peer-handel

Vraagrespons

Teruglevering

Dit is de teruglevering die we al kennen van vóór de inwerkingtreding van de Energiewet: een actieve afnemer levert de hernieuwbare elektriciteit die hij zelf niet verbruikt terug aan zijn leverancier. Nieuw is dat een actieve afnemer ook kan kiezen voor teruglevering aan een andere marktdeelnemer die aggregeert, en dus niet alleen aan zijn eigen leverancier.

Peer-to-peer-handel

Peer-to-peer-handel is de verkoop van hernieuwbare elektriciteit tussen eindgebruikers (oftewel: tussen de actieve afnemer en de eindgebruiker). De marktdeelnemer die peer-to-peer-handel faciliteert, brengt het aanbod van actieve afnemers en de vraag van eindafnemers bij elkaar en verzorgt de administratieve afhandeling. Voor zowel de eindgebruiker als de actieve afnemer is deze partij het aanspreekpunt. Ten aanzien van de eindafnemer wordt de facilitator van peer-to-peer-handel aangemerkt als leverancier. Dat betekent dat de regels die gelden voor leveranciers van toepassing zijn op de peer-to-peer-handelaar, en niet op de actieve afnemer. Peer-to-peer-handel kan bijvoorbeeld relevant zijn voor vastgoedportefeuilles of bedrijventerreinen waar lokaal opgewekte elektriciteit aan andere gebruikers wordt geleverd.

Vraagrespons

Vraagrespons houdt in dat eindafnemers flexibiliteit aanbieden om het elektriciteitsnet te ontlasten. Flexibiliteit wordt tegen betaling aangeboden en kan dus geld opleveren. De marktdeelnemer die aggregeert, verkoopt de flexibiliteit en kan het gebruik van eindafnemer aanpassen, bijvoorbeeld door elektrische apparaten (zoals de elektrische auto) tijdelijk aan of uit te zetten.

De energiegemeenschap

De energiegemeenschap is de wettelijke inbedding van de al bestaande energiecoöperatie. Het is een juridische entiteit die hernieuwbare energie opwekt en levert aan haar leden, niet gericht op het maken van winst. De energiegemeenschap treedt daarbij op als producent en leverancier van energie aan haar leden. Ook hier geldt een uitzondering op de vergunningsplicht. Voor energiecoöperaties is het van belang om op de hoogte te zijn van de terminologiewijziging.

Energiedelen

In aanloop naar de Energiewet is er veel te doen geweest over energiedelen (in de Energiewet nog mét spatie). Bij energiedelen gaat het niet om de koop en verkoop van elektriciteit, maar om het verbruik van duurzaam opgewekte elektriciteit door een energieontvanger, die een energiegever zelf niet verbruikt. Binnen een energiegemeenschap gaat het om het verdelen van de gezamenlijk opgewekte elektriciteit over de leden. Energiedelen is een administratief proces, waarbij de op het elektriciteitsnet ingevoede elektriciteit van een energiegemeenschap of actieve afnemer wordt toegerekend aan een ontvangende afnemer. Energiegevers en energieontvangers mogen daarbij zelf een tarief afspreken. Ook energiedelen moet worden geïmplementeerd op basis van Europese regelgeving. Na een aangenomen amendement bevat de Energiewet een bepaling die het mogelijk maakt om energie te delen tussen eindafnemers bij dezelfde leverancier (energie delen ‘light’). Er is nu een wijzigingswet van de Energiewet in voorbereiding die energiedelen tussen eindafnemers met verschillende leveranciers mogelijk moet maken.