Wereldwijde recordwarmte 2023, 2024 en 2025: versnelde opwarming, zon, El Niño en schonere scheepvaart

Waarom waren de jaren 2023-2025 wereldwijd zo warm?

Hoewel de aarde al jaren sterk opwarmt, lagen de temperaturen de afgelopen drie jaar (2023-2025) nog eens 0,1–0,2°C hoger dan in de tien jaar ervoor. Dat lijkt weinig, maar vergeleken met de gemiddelde opwarming in de laatste 30 jaar van gemiddeld 0,25 °C per tien jaar is zo’n sprong in één jaar opvallend groot. Afbeelding 1 laat zien dat het maar twee keer eerder sinds 1850 is voorgekomen dat een jaar zo ver uitstak boven de trendlijn.

Eerder bespraken we al mogelijke oorzaken van die extra opwarming: een positieve fase van El Niño, wat vooral in 2024 een rol speelde, afnemende luchtverontreiniging en dus minder reflecterende fijnstofdeeltjes in bijvoorbeeld oost Azië maar ook door scheepvaart. Misschien speelde de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan in 2022 ook een rol, of variaties in bosbranden en woestijnstof. En er is al een tijd sprake van een afname in de hoeveelheid bewolking waardoor er steeds minder zonlicht wordt gereflecteerd. De aarde neemt mede daardoor steeds meer zonlicht op dan ze aan warmtestraling uitstraalt. Maar, zoals we eerder schreven:

“De komende jaren zal er zeker meer onderzoek gedaan worden om de 2023-2024 piek in opwarming beter te begrijpen, mede omdat er een belangrijke vraag onder ligt: is de opwarming aan het versnellen?”

Nieuw onderzoek

Nieuw onderzoek heeft nu beter inzicht opgeleverd over de oorzaken van de extra warme jaren 2023 en 2024 en bevestigen een aantal eerdere vermoedens. Hoewel de afname van bewolking een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de opwarming in de 21e eeuw, zijn er andere oorzaken voor de extra warme jaren 2023 en 2024. In 2023 zijn dat vooral de actieve fase van de zonnecyclus (+0.05 Celcius) en de afname van zwavel in de uitstoot van schepen (+ 0.05 Celcius). In 2024 komt daar nog eens een positieve fase van El Nino bovenop (+ 0.1 Celcius).

Andere mogelijk invloeden lijken beperkt. Het opwarmend effect van extra waterdamp in de stratosfeer door de uitbarsting van de Hunga Tonga vulkaan in 2022 lijkt grotendeels gecompenseerd te worden door meer reflectie van stratosferisch zwavel van dezelfde uitbarsting. Effecten van minder fijnstof in de lucht in oost Azië en effecten van variaties in bosbranden en woestijnstof worden ook klein geschat.

Ook 2025 eindigde hoog in de ranglijst van warmste jaren, vergelijkbaar met 2023. De opwarming door El Niño viel toen weg omdat het klimaat overging naar La Niña, maar de andere factoren – de blijvende vermindering van zwaveluitstoot en de fase van de zonnecyclus – waren nog steeds aanwezig. Het ligt daarom voor de hand dat deze twee oorzaken ook in 2025 hebben bijgedragen aan de hoge temperaturen.

Versnelde toename energie in het klimaat

De oorzaken van de extra warme jaren 2023-2025 zijn dus divers maar bieden geen afdoende verklaring voor de steeds snellere toename van energie in het klimaatsysteem zoals goed terug te zien is in de toename in totale warmte-inhoud van de oceanen vanaf 1990.