Menu

Zoek op
rubriek
Klimaatweb
0

De rol van emissiehandel in het internationale klimaatrecht

Bij het ter perse gaan van deze editie van Wind&Zon, Vakblad Duurzame Energie was de inkt van de slotverklaring van de klimaattop COP26 in Glasgow amper droog. Hoewel de reacties op de resultaten van COP26 zeer uiteenlopen, heeft er in Glasgow op het gebied van emissiehandel in ieder geval een doorbraak(je) plaatsgevonden. Sinds het Klimaatakkoord van Parijs wordt er gesteggeld over de invulling van de emissie- handelbepaling. Op COP26 zijn de hete hangijzers eindelijk beslecht. Een mooie aanleiding voor een korte schets van het internationale klimaatrecht en de rol van het Europese emissiehandelssysteem (het ETS) daarin. (*)

6 januari 2022

Juridische artikelen

Juridische artikelen


sharply_done via Getty Images

ETS – Europese tool om aan het Protocol van Kyoto te voldoen

Om de in het Protocol van Kyoto afgesproken emissiereductie in Europa te kunnen behalen, werd het Europese emissiehandelssysteem (ETS) ontwikkeld. In 2003 werd de ETS- richtlijn aangenomen die voorzag in een pilotfase in 2005-2007. Deze wordt ook wel de eerste handelsperiode genoemd. Deze pilotfase was bedoeld om al doende te leren en bij de start van de eerste verbintenisperiode van het Protocol van Kyoto klaar te zijn voor het echte werk. De belangrijkste winstpunten van deze pilotfase waren dat CO2-emissies van bedrijven op Europese schaal werden bijgehouden, dat daarover periodiek werd gerapporteerd en dat de infrastructuur voor de handel in emissierechten werd gerealiseerd.

Het ETS in een notendop

  • Het ETS dekt ongeveer 45 pro- cent van alle CO2-emissies in de EU en er nemen meer dan

    11.000 elektriciteitsopwekkers, industriële installaties en luchtvaartmaatschappijen verplicht aan deel.

  • N2O-emissies van de productie van diverse zuren en emissies van perfluorkoolstoffen van

    de productie van aluminium vallen ook onder het ETS. Het ETS is een 'cap & trade' systeem. De 'cap' betekent dat er een emissieplafond is. Elk emissierecht geeft het recht om één ton CO2 uit te stoten, lukt het niet hieronder te blijven dan moet een boete worden betaald.

  • Een groot deel van de emissie- rechten wordt geveild en een deel wordt gratis toegewezen op basis van (product)benchmarks die uitgaan van de CO2- emissies van de 10 procent meest efficiënte installaties in Europa.

  • Deelnemers mogen emissie- rechten vrijelijk verhandelen. En de beoogde emissie- reducties mogen worden behaald waar ze het economisch meest efficiënt behaald kunnen worden (trade-aspect). De ETS-prijs is lange tijd (te) laag geweest omdat er te veel emissierechten beschikbaar waren. Inmiddels schommelt de CO2-prijs zo rond de € 80 en naar verwachting zal de CO2-prijs in de toekomst verder stijgen.

Kyoto voorbij

Gedurende de eerste verbintenis- periode van het Protocol van Kyoto (zie kader) werd duidelijk dat om de doelstelling van het Raamverdrag te kunnen halen de algehele stijging van het mondiale jaarlijkse gemiddelde van de oppervlaktetemperatuur niet hoger mag uitkomen dan 2 °C boven het pre-industriële niveau. In

2007 publiceerde het IPCC zijn vierde evaluatieverslag waaruit volgde dat, om dit te bereiken, de mon-diale emissie van broeikasgassen na 2020 niet verder mocht stijgen. In 2009 en vooruitlopend op de uitkomsten van COP15 in Kopenhagen, besloot de Europese Gemeenschap daarom om een paar tandjes bij te zetten: voor de periode na 2012 werd als doel gesteld dat de ETS-deelnemers hun emissies in 2020 met 21 procent moesten hebben gereduceerd ten opzichte van het niveau van 2005. Uit het Carbon Market rapport van de Europese Commissie over 2020 volgt dat deze reductiedoelstelling ruim is gehaald.

In 2015 werd internationaal een volgende mijlpaal behaald met de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering (het Parijs- akkoord). Dit akkoord is het eerste wereldwijde, juridisch bindende klimaatverdrag en trad in november 2016 in werking. Het akkoord stelt expliciet als doel om de stijging van de wereldwijde gemiddelde temperatuur ruim onder 2 °C te houden en ernaar te blijven streven de stijging te beperken tot 1,5 °C. Met het oog daarop hebben landen zich gecommitteerd om nationaal bepaalde bijdragen te leveren om dit doel te bereiken.

Zo heeft de Europese Unie zich ge- committeerd om in 2030 minimaal 40 procent reductie te bewerkstelligen ten opzichte van het niveau van 1990. Het ETS is hierop aangepast met ingang van de vierde handelsperiode (2021-2030) en is nu zo ingericht dat de ETS-sectoren in 2030 43 procent reductie bewerkstelligen ten opzichte van het niveau van 2005. Het akkoord bevat in artikel 6 ook een basis voor internationale emissiehandel onder nader uit te werken voorwaarden.

Vogelvlucht ontwikkeling internationaal klimaatrecht

  • 1979- Eerste Wereld Klimaatconferentie, georganiseerd door de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

  • 1988- Oprichting Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC).

  • 1990- Eerste IPCC evaluatieverslag ontwikkeling van wetenschappelijke kennis over klimaatverandering en de risico's daarvan.

  • 1992- Aannemen Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering aangenomen, in werking in 1994.

  • 1997- Derde Conference of the Parties van het Raamverdrag (COP) in Kyoto voor het eerst juridisch bindende emissiereductiedoelstellingen vastgesteld.

  • 2005- Inwerkingstelling Kyoto protocol met verbintenisperiode van 2008- 2012, doel: gemiddelde emissiereductie van 5 procent ten opzichte van niveau 1990.

  • 2012- COP18 in Doha, toevoeging tweede verbintenisperiode (2013-2020) aan het Protocol van Kyoto, is niet in werking getreden.

De Green Deal en Fit for 55

In 2019 heeft de EU zich in de Green Deal ten doel gesteld om vanaf 2050 netto geen broeikasgassen meer uit testoten. Deze doelstelling is inmiddels verankerd in de Europese klimaatwet, een verordening die rechtstreeks werkt in alle lidstaten. De klimaatwet stelt ook de tussentijdse doelstelling van een emissiereductie van ten minste 55 procent in 2030 ten opzichte van het niveau van 1990.

Met het oog op het kunnen behalen van dit tussentijdse doel, heeft de Europese Commissie in juli van dit jaar een set voorstellen gedaan onder de noemer Fit for 55, waaronder een voorstel om het ETS verder aan te passen. De ETS-sectoren zullen 61 procent reductie moeten bewerk- stelligen in plaats van 43 procent.

Om dit te behalen wordt onder meer voorgesteld om het emissie- plafond sneller te laten dalen en minder gratis emissierechten toe te wijzen. Inkomsten uit het veilen van emissierechten moeten volledig worden besteed aan klimaat- en energiegerelateerde projecten.

Ook wordt voorgesteld om de scope van het ETS uit te breiden naar zee- scheepvaart, wegtransport en de gebouwde omgeving.

COP26: internationale emissiehandel?

Van 31 oktober tot en met 12 november dit jaar vond COP26 plaats in Glasgow. Een van de vier hoofddoelen van de COP was het verder uitwerken en finaliseren van regelgevend kader (het Paris Rulebook), in het bijzonder ten aanzien van artikel 6 van het Parijs- akkoord over emissiehandel.

Ten aanzien van dit doel lag de focus op emissiehandel, omdat in 2018 al consensus was bereikt over een regel- gevend kader voor de rest van het Parijs- akkoord. Voor artikel 6 was dit tot nog toe niet gelukt, maar op COP26 is dit dan toch nog van de grond gekomen. Artikel 6 lid 2 maakt handel in emissie- rechten tussen landen mogelijk.

Op COP26 is een voor alle landen acceptabele oplossing gevonden om dubbeltelling te voorkomen. Het land dat een emissierecht genereert, mag zelf bepalen of het wel of niet verkocht wordt. Als het recht verkocht wordt, wordt het niet toegerekend aan de nationaal bepaalde bijdrage van het verkopende land, maar enkel van het kopende land.

Een ander heet hangijzer – wel of geen belasting over bilaterale transacties tussen landen – is opgelost in lijn met de wensen van onder meer de Verenigde Staten: er hoeft geen belasting te worden betaald over transacties tussen landen op basis van artikel 6 lid 2.

Artikel 6 lid 4 maakt daarnaast een apart emissiehandelssysteem moge- lijk waar ook private partijen aan kun- nen deelnemen. Vanuit het belang om dubbeltelling te voorkomen, zijn voor dit systeem nadere afspraken gemaakt over controle en transparantie. In dit systeem vindt wel een soort heffing plaats: bij uitgifte van rechten wordt 5 procent van die rechten overgeheveld naar een adaptatiefonds voor landen die in het bijzonder kwetsbar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering.

Ook vindt in dit systeem afroming plaats: bij uitgifte wordt 2 procent van de rechten gecanceld om zo de algehele CO2-uitstoot verder te ver-minderen. Tot slot is overeengekomen dat alleen emissierechten die sinds 2013 onder het Protocol van Kyoto zijn gecreëerd, geldig zijn onder het nieuwe systeem en oudere emissierechten niet.

Als het emissiehandelssysteem op basis van artikel 6 lid 4 up & running is, zal er mogelijk een koppeling kunnen worden gemaakt met het ETS.

De ETS-richtlijn biedt in beginsel ruimte voor koppelingen met andere emissiehandelssystemen. Zo bestaat er op dit moment al een koppeling met het Zwitserse systeem en is ook een koppeling voorzien met het systeem dat het Verenigd Koninkrijk post-Brexit opzet.

*) Iris Kieft is werkzaam bij NautaDutilh. Zij dankt Bastiaen Huijnen voor zijn bijdrage aan dit artikel.

Dit artikel verscheen in vakblad Wind&Zon, Vakblad Duurzame Energie, nr. 4 2021. Bij een lidmaatschap op Klimaatweb krijgt u toegang tot alle artikelen én ontvangt u het gedrukte vakblad Wind&Zon vier keer per jaar.  Klik hier voor meer informatie en om lid te worden.

Artikel delen

Reacties

Laat een reactie achter