De energietransitie staat onder druk. Om de energietransitie te laten slagen is wendbaarheid, flexibiliteit en diversificatie van het energiesysteem noodzakelijk. Dat concludeert de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in de tweede editie van haar jaarlijkse publicatie Focus op Energie.
Manon Leijten, bestuurslid van de ACM: "Het overvolle stroomnet, het achterblijven van de uitrol van warmtenetten en geopolitieke onzekerheid zetten de energietransitie onder druk. Om de energietransitie te laten slagen is flexibiliteit nodig van netbeheerders, bedrijven, huishoudens, de overheid én van ons als toezichthouder."
De ACM speelt met haar regulering en toezicht in op de veranderende energiemarkt. Zo worden huishoudens en bedrijven gestimuleerd om het net efficiënter te gebruiken door flexibel te zijn in afname en invoeding. In 2026 stelt de ACM daarom een nieuwe nettariefstructuur vast waarbij het tarief afhankelijk wordt van het moment op de dag. Netbeheerders moeten op hun beurt beter inzicht krijgen in het gebruik van hun netten, zodat zij flexibele contracten kunnen aanbieden.
De ACM werkt aan een nieuwe reguleringsmethode voor netbeheerders die meer ruimte biedt voor noodzakelijke investeringen, en de ACM tegelijkertijd meer mogelijkheden geeft om de noodzaak van investeringen vooraf te toetsen en onnodige kosten te voorkomen. Daarnaast doet de ACM onderzoek naar een invoedingstarief voor producenten. Doel hiervan is systeem efficiency te vergroten en kosten eerlijk over alle gebruikers van het elektriciteitsnet te verdelen, zodat ook invoeders en buitenlandse afnemers van elektriciteit meebetalen aan de Nederlandse infrastructuur.
De ACM houdt toezicht op de leveringszekerheid van gas en publiceert maandelijks een Monitor leveringszekerheid gas. De vulgraad van Nederlandse gasopslagen ligt momenteel rond de 20%. Sinds het wegvallen van Russisch gas is Nederland sterk afhankelijk van de aanvoer van vloeibaar aardgas (LNG), waarvan 75% afkomstig is uit de Verenigde Staten. De ACM monitort de ontwikkelingen van prijzen, de vulgraad van gasopslagen en de aanvoer van LNG. Dit jaar neemt de ACM ook een besluit over de voorgenomen sluiting van gasopslag Norg.
Leveringszekerheidsanalyses tonen aan dat de voorzieningszekerheid van elektriciteit na 2030 onder druk kan komen te staan, vooral in langere perioden zonder zon en wind. Daarom brengt de ACM in 2026 advies uit over de invoering van een capaciteitsmechanisme. Een capaciteitsmechanisme moet er voor zorgen dat er voldoende regelbaar vermogen beschikbaar blijft om de elektriciteitsvoorziening te garanderen, ook in lange periodes zonder zon en wind.
De ACM wil er voor zorgen dat consumenten de kansen van de energietransitie kunnen benutten. Het is voor veel consumenten ingewikkeld een energiecontract af te sluiten, mede vanwege nieuwe producten zoals dynamische contracten, terugleverkosten, afschaffen van salderen en het delen van energie. Om te onderzoeken hoe vergelijkbaarheid verbeterd kan worden voert de ACM in 2026 een marktstudie uit.
Telefonische verkoop van energiecontracten en energie-gerelateerde producten zoals thuisbatterijen blijft een punt van zorg. De ACM ziet dat sommige telefonische verkopers misbruik maken van de complexiteit en hun eigen aanbod te rooskleurig voorstellen. Energiecontracten en aanverwante producten zijn niet geschikt voor telefonische verkoop.
Andere onderwerpen waar de ACM in 2026 aan werkt zijn onder meer: het toetsen van investeringsplannen van netbeheerders, een methode voor waardebepaling van warmtenetten die in publieke handen komen en onderzoek naar de financiële rendementen van warmteleveranciers.
