De energietransitie zorgt voor een snelle toename van de vraag naar elektriciteit. Huishoudens en bedrijven stappen over op elektrische toepassingen, zoals warmtepompen en elektrisch vervoer. Tegelijkertijd groeit het aanbod van duurzame elektriciteit uit zon en wind. Maar deze ontwikkelingen leiden op steeds meer plekken tot knelpunten op het elektriciteitsnet. In een groot deel van Nederland is sprake van netcongestie: het elektriciteitsnet is overbelast en er is onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar om nieuwe aansluitingen te realiseren of opgewekte elektriciteit terug te leveren. Hierdoor loopt de woningbouw,  de gehele verduurzaming van de industrie en de uitvoering van de Regionale Energiestrategieën (RES) vertraging op.

Slimmer energie gebruiken

Het elektriciteitsnet is van oudsher ingericht op een voorspelbare energiestroom van centrale opwek naar gebruikers. De huidige situatie vraagt om een ander gebruik van het systeem, waarin vraag en aanbod sterker fluctueren en op meer plekken in het netwerk samenkomen. Netbeheerders werken aan uitbreiding en verzwaring van het net, maar deze aanpassingen vergen tijd, ruimte en investeringen en stuiten in de praktijk op ruimtelijke en vergunningstechnische beperkingen. Tegelijkertijd wordt gezocht naar manieren om het bestaande net beter te benutten, onder meer via congestiemanagement en nieuwe contractvormen voor transportcapaciteit.

Batterijen, waterstof en warmte

Energieopslag kan helpen om de belasting van het net te spreiden door elektriciteit tijdelijk op te slaan en op een later moment te gebruiken. Dat maakt het mogelijk om pieken in vraag en aanbod op te vangen en meer duurzame energie in te passen. Opslag kan plaatsvinden in verschillende vormen, zoals batterijen, waterstof of warmte, afhankelijk van de toepassing en schaal. In de praktijk spelen daarbij vragen over ruimtelijke inpassing, vergunningverlening, netaansluitingen en de businesscase.

Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN)

Naast opslag zijn ook andere vormen van flexibiliteit nodig, zoals vraagsturing en het slimmer organiseren van energiegebruik. In toenemende mate wordt gewerkt met lokale oplossingen, zoals energiehubs waarin opwek, opslag en verbruik op elkaar worden afgestemd. Dit vraagt om samenwerking tussen overheden, netbeheerders en marktpartijen, zoals ook gebeurt binnen het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN).

De ontwikkeling van een samenhangend energiesysteem vraagt om aanpassing van wet- en regelgeving. Met de nieuwe Energiewet wordt gewerkt aan een kader dat beter aansluit bij een duurzaam en meer decentraal energiesysteem, met ruimte voor flexibiliteit en nieuwe marktrollen. Ook de Autoriteit Consument & Markt (ACM) speelt een rol, onder meer via regels voor congestiemanagement, transportrechten en nettarieven. Tegelijkertijd bestaan er in de praktijk nog belemmeringen, bijvoorbeeld rond tariefstructuren en vergunningprocedures.

Lees bijvoorbeeld deze blog over netcongestie, prioritering en wat er in 2026 verandert.

In dit dossier vind je nieuws en achtergrond over het elektriciteitsnet en energieopslag, met aandacht voor beleid, wetgeving en de uitvoeringspraktijk. Daarbij wordt specifiek gekeken naar de instrumenten die overheden en marktpartijen inzetten om netcongestie aan te pakken en het energiesysteem beter te benutten.