De gevolgen van klimaatverandering, zoals hitte of wateroverlast, kunnen enorm verschillen per persoon of per plek. De provincie Utrecht wil voorkomen dat bestaande ongelijkheden tussen mensen groter worden door klimaatverandering en klimaatadaptatiebeleid. In het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2025-2028 van de provincie is rechtvaardigheid daarom expliciet als doel opgenomen.
Utrecht heeft hiervoor het afgelopen jaar het begrip ‘rechtvaardige klimaatadaptatie’ uitgewerkt in een speciale gespreksnotitie. Hoofddoel: klimaatadaptatiebeleid ontwikkelen waar iedereen wat aan heeft.
De provincie Utrecht is de eerste provincie die de term ‘rechtvaardige klimaatadaptatie’ heeft uitgewerkt. Daarbij maakte de provincie onder andere gebruik van kennis van gemeenten die hier al mee bezig waren: Rotterdam en Utrecht. De provincie Utrecht heeft gekozen voor ‘rechtvaardige klimaatadaptatie’ in plaats van het eerder gebruikte ‘klimaatrechtvaardigheid’. Deze laatste term wordt namelijk ook gebruikt bij klimaatmitigatiebeleid.
Niet iedereen kan zich even goed aanpassen aan wateroverlast, hittestress en andere negatieve klimaatgevolgen. Dit hangt onder meer af van leeftijd, vaardigheden, inkomen, woonplek, lichamelijke en geestelijke gezondheid, hoe goed je het Nederlands beheerst, en je sociale netwerk. Vaak wordt gezegd: de armste wijken zijn de warmste wijken. In versteende wijken met kleine woningen wonen vaker mensen met een laag inkomen, een slechtere gezondheid en weinig mogelijkheden om zelf maatregelen te nemen. Tijdens een hete periode hebben zij daardoor meer last van hitte dan bewoners van wijken met veel bomen en ruime huizen met grote, groene tuinen. Om die reden is het belangrijk om de kwetsbaarste wijken voorrang te geven bij het investeren in groen en klimaatadaptatie.
Rechtvaardige klimaatadaptatie in de provincie Utrecht betekent meerdere dingen. Zo deelt de provincie kennis over de sociale kant van klimaatadaptatie. Hoe kunnen gemeenten en andere partijen hun beperkte middelen bewust verdelen en inzetten op de plekken waar dit het hardste nodig is? Daarnaast kijkt de provincie kritisch naar haar eigen middelen: waar komen die terecht? Hoe toegankelijk is de eigen subsidieregeling bijvoorbeeld?
Met subsidies stimuleert de provincie vergroeningsmaatregelen, zoals het vergroenen van schoolpleinen of de buitenruimte van een zorgorganisatie. Het nadeel van subsidies is dat niet iedereen ze makkelijk weet te vinden. In de subsidieregeling ‘Klimaatbestendige groene en gezonde steden en dorpen’ krijgen projecten in sterk versteende wijken en wijken met een lage sociaaleconomische status daarom extra subsidie. Dat doet de provincie omdat vergroening daar meer effect heeft én omdat het voor mensen in deze wijken vaak lastiger is om aanvullende subsidies en fondsen te regelen. Toch is de regeling daarmee niet automatisch helemaal rechtvaardig. Een subsidie aanvragen blijft ingewikkeld en kost tijd. Het vraagt daarom meer inzet om organisaties in deze wijken actief te benaderen en te betrekken, bijvoorbeeld met gerichte communicatie.
De gespreksnotitie (pdf, 616 kB) geeft geen vaste definitie van rechtvaardige klimaatadaptatie. De notitie biedt vooral een eerste afbakening en denkrichting, vooral voor de provincie zelf. Het doel is dat collega’s binnen en buiten het team klimaatadaptatie van de provincie Utrecht hierover met elkaar in gesprek gaan. Zo’n gesprek is een goede eerste stap om bewustere keuzes te maken met als uiteindelijk doel om rechtvaardigheid toe te passen in beleid, programma’s en projecten.
Om het gesprek over rechtvaardige klimaatadaptatie te ondersteunen heeft de provincie een serious game laten maken: het Klimaatkansenspel. Dit is een provinciale versie van het Klimaatkwestiesspel van de gemeente Rotterdam, maar hij is vooral gebaseerd op de versie die de gemeente Utrecht hiervan had gemaakt. Deelnemers krijgen de eigenschappen van een personage, zoals leeftijd, inkomen, lichamelijke en geestelijke gezondheid en woonsituatie. Tijdens het spel ervaren ze wat extreem weer, klimaatbeleid en adaptatiemaatregelen voor effect hebben op mensen in verschillende situaties.
Word een pionier in klimaatadaptatie door deze e-cursus Introductie klimaatadaptatie en leer effectieve strategieën om jezelf en omgeving te beschermen tegen een veranderend klimaat. De weg naar een klimaatbestendige toekomst begint hier.
