Het Rijk, provincies, gemeenten en netbeheerders werken intensief samen aan maatregelen om een aansluitstop voor kleinverbruik – zoals huishoudens, MKB en woningbouw – in de Flevopolder, Gelderland en Utrecht waar mogelijk te voorkomen én tegelijkertijd de veiligheid en betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet te waarborgen.
De opgave is complex en vraagt om concrete en resultaatgerichte afspraken, waarvan de uitwerking de komende periode plaatsvindt. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat gaf op 12 maart in een brief aan de Tweede Kamer aan dat daarbij geen enkele maatregel op voorhand wordt uitgesloten. Naar verwachting volgt eind april of begin mei meer duidelijkheid over de vervolgstappen en het moment van besluitvorming.
De drukte op het hoogspanningsnet in de Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU) neemt zo snel toe dat hier zonder krachtige interventies deze zomer een aansluitstop dreigt voor kleinverbruik, zoals huishoudens, MKB en woningbouw zo waarschuwden we afgelopen februari. Alleen zo kunnen de netbeheerders grootschalige storingen en stroomuitval in deze provincies voorkomen. Een aansluitstop voor kleinverbruik – voor grootverbruikers en bedrijven geldt in deze regio al sinds 2022 - kan voorkomen worden als we intensief samenwerken en alle potentiële maatregelen of versnellingen daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd.
Wij werken, net als de regionale netbeheerders Stedin en Liander, op veel plaatsen aan de uitbreiding van het stroomnet. Om tempo te maken moet er sneller tot locatie- en tracékeuzes overgegaan worden voor nieuwe hoogspanningsstations en -verbindingen en wordt er gewerkt aan het versnellen van procedures en vergunningverlening. Nu loopt de realisatie van enkele cruciale bouwprojecten in FGU, waaronder een hoogspanningsstation ten noorden van de stad Utrecht aanzienlijke vertraging op doordat de netbeheerders nog geen vergunningen hebben gekregen om te bouwen. Inmiddels zijn er de afgelopen jaren voor het nieuwe station Utrecht-Noord 9 locaties onderzocht en afgevallen. Momenteel wordt een tiende locatie aan de A2 onderzocht. Een van de doorslaggevende interventies die TenneT nodig heeft, is de snelle en onherroepelijke toewijzing van de exacte locatie en alle benodigde vergunningen. Dit is een van de essentiële voorwaarden om een aansluitstop voor kleinverbruik te kunnen voorkomen.
Daarnaast vraagt de uitvoering van het maatregelenpakket – waaraan netbeheerders, het Rijk, provincies, gemeenten en het bedrijfsleven sinds 2024 samenwerken om de druk op het elektriciteitsnet in FGU te verlagen – om verdere versnelling en concrete, afdwingbare afspraken over realisatie en tempo. Dit pakket richt zich op het beter benutten van het bestaande net, het vergroten van flexibiliteit bij bedrijven en huishoudens, het inzetten van tijdelijke capaciteit en het versnellen van de uitbreiding van het elektriciteitsnet.
Wij benadrukken dat een zorgvuldige bestuurlijke afweging noodzakelijk is tussen enerzijds het voorkomen van een (verdere) stop op transportcapaciteit voor nieuwe aansluitingen en anderzijds het beheersen van de risico’s voor netveiligheid en leveringszekerheid. Het tijdelijk zwaarder belasten van het net kan binnen de geldende veiligheidskaders beperkt extra ruimte creëren, maar vergroot tegelijkertijd de kans op storingen en de noodzaak tot ingrijpen. Dit vraagt om een expliciete weging van risico’s en maatschappelijke gevolgen. Tegelijkertijd vormt het verminderen van piekbelasting door huishoudens en bedrijven een essentieel onderdeel van de oplossing, omdat dit direct bijdraagt aan het beperken van druk op het net en het vergroten van de beschikbare capaciteit.
Het uitgangspunt van alle betrokken partijen – het Rijk, netbeheerders, provincies en gemeenten – is om de capaciteit op het elektriciteitsnet in FGU dusdanig te vergroten dat er ruimte blijft voor nieuwe aansluitingen en uitbreidingen. Wanneer die ruimte ontbreekt, zijn de maatschappelijke en economische gevolgen groot voor inwoners, bedrijven en overheden. Daarom wordt intensief samengewerkt binnen het samenwerkingsverband dat het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft opgezet.
De vraag naar elektriciteit groeit al jaren sneller dan het net kan worden uitgebreid. Eind 2022 waarschuwden we voor het eerst dat de grenzen van het hoogspanningsnet in de FGU-regio in zicht kwamen. Niet lang daarna werd de regio daarom aangewezen als congestiegebied, waardoor grote afnemers van elektriciteit zoals bedrijven voortaan op de wachtlijst terechtkwamen. Tegelijk gaven we toen het signaal af dat de situatie mogelijk ook voor kleinverbruikers nijpend kan worden.
In april 2024 is er een maatregelenpakket van kracht geworden, met als doel de de overbelasting van het stroomnet in de FGU-regio te voorkomen. Onze recente berekeningen laten zien dat, ondanks de inspanningen van alle betrokken partijen, met de huidige verwachte opbrengst van de maatregelen en de huidige inschatting van de omvang van het probleem nog niet alle knelpunten worden opgelost. Er blijven op momenten zorgelijke overbelastingen bestaan die eerst moeten worden opgelost voordat er ruimte ontstaat voor nieuwe aansluitingen.
In de FGU-regio zijn ongeveer vier miljoen inwoners, ondernemers en instellingen voor hun stroomvoorziening afhankelijk van een veilig en betrouwbaar hoogspanningsnet. De situatie in FGU is momenteel uitzonderlijk en is (nog) niet het landelijke beeld. De context verandert continu en de druk op het net neemt sneller toe dan eerder voorzien, waardoor de netbeheerders steeds opnieuw moeten toetsen wat nog veilig kan.
