Sinds 2022 doet de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), in samenwerking met de provincie Groningen en producent van duurzame energie Novar, onderzoek naar het effect van zonneparken op de biodiversiteit. De nieuwste tussentijdse rapportage hiervan laat zien dat zonneparken zich ontwikkelen tot een volledig nieuw type ecosysteem.
Het overgrote deel van alle zonneparken dat ooit in Nederland en in de wereld gebouwd is, dateert van de afgelopen vijf à tien jaar. Wat het langetermijneffect van zonneparken op ecosystemen is, is daarom lastig met stelligheid te zeggen. Toch ontstaat naarmate de jaren vorderen een steeds beter beeld hiervan. Een groep onderzoekers van de RUG geeft op dit vlak een veelbelovend tussentijds inkijkje.
Gedurende vijf jaar monitoren onderzoekers binnen de Faculteit Science & Engineering van de RUG de bodem, begroeiing, insecten, zoogdieren en vogels bij vijftien zonneparken in Groningen en Drenthe. In de tweede tussentijdse rapportage hiervan spreken ze over een compleet nieuw type ecosysteem bij deze zonneparken, dat niet vergelijkbaar is met dat van akkers, natuurgebieden of bos.
“Dit komt doordat zonneparken unieke omstandigheden creëren”, aldus dr. ir. Raymond Klaassen, die het onderzoek leidt. “Meer schaduw en vocht onder de panelen, minder verstoring door landbouwmachines en grotere variatie in vegetatiestructuren”, zo somt hij op. “Dat leidt tot een soortencombinatie die in het Nederlandse landschap nauwelijks voorkomt.”
De tweede tussentijdse rapportage zoomt specifiek in op de rol van loopkevers. In Nederland komen ruim 400 soorten loopkevers voor, die allemaal verschillen in hun ecologie en voorkeuren. Ze zijn gevoelig voor veranderingen in bodemstructuur, vocht, schaduw en vegetatie en geven daardoor snel inzicht in de ecologische condities van een gebied.
De rapportage laat zien dat loopkevers in zonneparken in grotere aantallen voorkomen dan in omliggende akkers. Ook gaat het om andere soorten, bijvoorbeeld die meer houden van ruige vegetaties. Op basis daarvan wordt onder andere geconcludeerd dat compensatiemaatregelen bij zonneparken met ruige vegetatie een belangrijke rol spelen voor de biodiversiteit.
Klaassen benadrukt dat zonneparken geen vervanging vormen van open agrarische landschappen. Sommige soorten blijven weg, terwijl andere soorten juist een plek vinden. “Toch lijkt de totale soortenrijkdom in het gebied toe te nemen, omdat zonneparken ruimte bieden aan soorten die in intensieve landbouwgebieden nauwelijks nog voorkomen.”
Overkoepelend noemt Klaassen de resultaten “veelbelovend, maar nog in ontwikkeling”. Hij wijst erop dat het effect afhangt van hoe een zonnepark wordt ontworpen en onderhouden: “We zien dat het ontwerp en beheer van grote invloed zijn op welke soorten profiteren. Het is geen automatisch proces; het vraagt bewuste keuzes om zonneparken natuurvriendelijk te maken.”
