Nederland heeft heel veel energie nodig en toch willen weinig mensen windturbines of zonnepanelen in de buurt. Dit is niet altijd zo geweest. De eerste windturbines in Nederland werden met gemengde gevoelens, maar ook met trots ontvangen. In Friesland staat bij Sexbierum nog een windpark, waar kunstenaars vormgaven aan de windturbinemasten. Dit kennen we bijvoorbeeld ook van het verwijderde windpark Almere Pampus. Dit kon omdat we ze zagen als voorspoed. Ze waren schoon en nodig voor onze energiebehoefte. Die positieve blik maakte er een positief verhaal van.
Het onderstaande artikel is een voorpublicatie uit de maarteditie van PONT, Vakblad Energie en Duurzaamheid. Schrijf je hier gratis in voor het vakblad.
Ontwikkelaars vertellen me dat er op land geen ruimte meer is voor turbines. Dat is een deel van het verhaal. Inderdaad hebben we geen lege Zuiderzeepolders meer, maar we zijn echter ook anders gaan kijken. Met het hoger worden van de masten (meer lampjes, van verder zichtbaar) en de spreiding over Nederland, zien meer mensen windturbines en zien we ook grotere turbines die zeer dominant zijn.
Daarbij is de angst voor negatieve effecten sterk gegroeid. Althans, dat was mijn conclusie nadat ik in 2022 De Polderwachter op pad stuurde om 70 mensen te interviewen die nabij een windturbine woonden. Het was voor hem echter moeilijk om mensen te vinden die er daadwerkelijk last van hadden. Wel waren er eenvoudig mensen te vinden die ‘wisten’ dat andere mensen er last van hadden. En jazeker, er is overlast. Turbines maken bijvoorbeeld geluid, trekken de aandacht doordat ze bewegen en verlichten de hemel.
Maar als je die stelling vergelijkt met auto’s, zijn ze nogal opmerkelijk: die doen dit ook allemaal – en wat betreft geluid zelfs in veel grotere mate. Veel mensen vinden dat geen probleem. Dit neemt niet weg dat reusachtige windturbines een vervreemdend effect hebben op landschap. Ze trekken veel aandacht.
U zult hieruit zaken herkennen en denken, wat kan ik er mee? Mij stoort het dat er weinig lessen geleerd worden over de relatie tussen energie en landschap. We kunnen leren van uitgevoerde projecten. Maar kennis is dun. Windturbines zijn zo snel in hoogte toegenomen en worden zo sectoraal gepland dat er weinig kennis is van de ruimtelijke beleving die het oproept. In welke landschappen en opstellingen is acceptatie ontstaan? Waar blijven mensen vervreemding ervaren? En hoe komt dat? Voor mij zijn dit cruciale vragen. Onderzoek hiernaar zou grip kunnen geven op dit ongrijpbare fenomeen.
Daarnaast worden er weinig inspirerende verhalen gemaakt. Er zijn verhalen nodig over een toekomstig landschap, waarin we samenleven met de energie die we consumeren. In 2021 mocht ik over de toekomst van windenergie in het Groene Hart nadenken, in relatie tot bodem en landschap. We ontwikkelden de volgende redenatie: 1) Als we geen CO2-uitstoot uit veen willen, kunnen we kiezen voor moerasbos op veen. 2) Als mensen een cluster van 20 turbines rechtvaardiger vinden dan verspreide groepjes van twee of drie, moeten we plek vinden voor die clusters. 3) Als turbines in een landschap met veel bomen minder dominant zijn dan in een open landschap, laten we dan bomen, planten of bos maken. Hieruit volgde: kan windenergie ruimte krijgen in grootschalig dalend veengebied met moerasbos? En kan hier dubbele besparing van CO2-uitstoot plaatsvinden met een interessant verdienmodel én een nieuw plattelandsperspectief? U begrijpt, zo’n verhaal is in een gebied als de Krimpenerwaard of de Alblasserwaard voor sommigen aanstootgevend en voor een bestuurder politieke zelfmoord. Toch moeten we – als we écht geven om het landschap van de toekomst – via dergelijke verhalen ontdekken wat er kan.
Het spreiden van dominante turbines over Nederland is namelijk een slechter verhaal, waarin inefficiënte opstellingen leiden tot een rommelig landschap. Samenvattend: leer van het verleden en bouw aan het landschap van de toekomst met lef en samenhangende keuzes.
