In artikel 1.1 van de Wet milieubeheer is het begrip afvalstof als volgt gedefinieerd: “Alle stoffen, mengels of voorwerpen waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen.” Artikel 1.1, lid 4 en lid 6, van de Wet milieubeheer geven een nadere afbakening: bijproducten (lid 4) en stoffen die het einde-afvalfasestadium (lid 6) hebben bereikt, zijn in ieder geval geen afvalstoffen. In artikel 1, lid 8 is aangegeven dat bij ministeriële regeling wordt aangegeven welke stoffen, mengsels of voorwerpen in ieder geval worden aangemerkt als afvalstoffen, indien de houder zich daarvan ontdoet, voornemens is zich daarvan te ontdoen of zich daarvan moet ontdoen. Dit is gedaan in de Regeling Europese afvalstoffenlijst. De afvalstoffenlijst zelf is te vinden in de bijlage bij beschikking nr. 2000/532/EG.Het onderscheid tussen een afvalstof en een grondstof is vooral van belang omdat het regime van de afvalstoffenwetgeving alleen van toepassing is op afvalstoffen. Uit jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie blijkt dat het Hof een zeer ruime interpretatie van het begrip van afvalstoffen hanteert. Zo is een simpele bewerking of nuttige toepassing van een afvalstof niet voldoende om aan de afvalstof het karakter van een afvalstof te laten ontvallen.
Tot 15 juni 2000 (arrest Arco Chemie/EPON, zie paragraaf 11.3.1) werd een stof niet als afvalstof gezien als het na de gebruiksfase opnieuw “zonder enige bewerking van betekenis en zonder voorzieningen rechtstreeks milieuhygiënisch verantwoord nuttig” kon worden toegepast. Het Europese Hof vond deze benadering de “enge” uitleg van het begrip afvalstof. Uitgaande van de Kaderrichtlijn afvalstoffen moet volgens het Europese Hof gekeken worden of er eerst sprake is van “het zich ontdoen van, het zich moeten ontdoen van of het zich voornemen te ontdoen van”. Dat een afvalstof, nadat men zich ervan heeft ontdaan, heeft moeten ontdoen, of voornemens was zich ervan te ontdoen, opnieuw ingezet kan worden, doet daarvan niets af.
De uitspraken van het Europese Hof van 15 juni 2000 zorgden voor een radicale omslag in het denken over afvalstoffen. Met de wijziging van de Kaderrichtlijn afvalstoffen in 2008 zijn de begrippen "bijproduct" en "einde-afval" geïntroduceerd (art. 5 en 6 van de Kaderrichtlijn) en deze bieden handvatten om stoffen en voorwerpen nader te beoordelen. De artikelen 5 en 6 uit de Kaderrichtlijn zijn geïmplementeerd in artikel 1, lid 4 en 6 van de Wet milieubeheer.
In paragraaf 11.3 wordt ingegaan op de bepalende arresten van het Europese Hof en deze inzichten hebben geleid tot de artikelen 5 en 6 van de Kaderrichtlijn. In paragraaf 11.4 wordt ingegaan op alle criteria van het Hof uit het bepalende arrest van 15 juni 2000 omdat deze criteria nog steeds relevant kunnen zijn bij discussies die in de toekomst volgen. In de paragrafen 11.5 en 11.6 wordt ingegaan op respectievelijk de begrippen bijproduct en einde-afval. In paragraaf 11.7 is getracht om aan de hand van alle relevante inzichten een stappenplan te maken voor het beantwoorden van de vraag of iets een afvalstof is.
Voor de volledigheid wijzen wij ook op de volgende documenten:
1. LAP3, hoofdstuk B.6 (Onderscheid afvalstof – niet-afvalstof)
In dit hoofdstuk komen de volgende onderwerpen aan de orde:
2. Handreiking Afvalstof of Niet-Afvalstof (versie 1.4, 1 januari 2025). (ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, te vinden op de website afvalcirculair.nl)
De Handreiking beoogt bedrijven en overheden handvatten te bieden bij het beantwoorden van de vraag of materialen moeten worden beschouwd als afvalstof of product (niet-afvalstof). De handreiking bevat richtsnoeren om te komen tot een zoveel mogelijke uniforme toepassing van de begrippen ‘afvalstof’, ‘zich ontdoen van’, ‘bijproduct’ en ‘einde-afval’ in de uitvoeringspraktijk. Het is een dynamisch document dat wordt geactualiseerd aan de hand van jurisprudentie en beleidsinzichten.
3. Guidance on the interpretation of key provisions of Directive 2008/98/EC on waste, Europese Commissie, juni 2012
Het document geeft aan de hand van voorbeelden een interpretatie aan diverse afvalstofbegrippen. Het document heeft geen juridische status.
